در دنیای پرشتاب امروز، تکنولوژی دیگر تنها یک ابزار در دست مهندسان نیست؛ بلکه قلب تپنده استراتژیهای سازمانی است. اما سوال اینجاست که چگونه میتوان از مدیریت سنتی تحقیق و توسعه (R&D) به سمتی حرکت کرد که تمام ارکان سازمان با تکنولوژی همراستا شوند؟
در این مقاله، سیر تحول مدیریت فناوری را بررسی کرده و تفاوتهای بنیادین سه مفهوم کلیدی مدیریت R&D، مدیریت فناوری (MOT) و مدیریت تکنولوژیک را تبیین میکنیم.
۱. سیر تکامل مدیریت فناوری: نگاهی به تاریخچه
مدیریت فناوری به عنوان یک رشته علمی در اواسط دهه ۱۹۸۰ و با پیشنهاد شورای تحقیق ملی آمریکا (NRC) متولد شد. این رشته در واقع «فصل مشترک» علوم مهندسی و مدیریت است.
تغییرات کلیدی از دهه ۶۰ تاکنون:
- تغییر منبع نوآوری: در دهه ۶۰ و ۷۰، نوآوری فقط حاصل R&D داخلی بود. امروزه نوآوری از طریق پیمانهای استراتژیک، کنسرسیومها و خرید فناوری (Portfolio) حاصل میشود.
- تغییر از عملیات به استراتژی: پیش از این، تصمیمات فنی به بخش R&D تفویض میشد. امروزه این تصمیمات در بالاترین سطح مدیریتی و به عنوان بخشی از استراتژی بقای سازمان اتخاذ میشوند.
۲. تفاوتهای بنیادین؛ کدام مدیریت برای سازمان شماست؟
برای درک بهتر، باید مرز میان سه زیرشاخه اصلی را بشناسیم:
مدیریت تحقیق و توسعه (R&D Management)
- هدف: مدیریت پروژههای مشخص برای خلق فناوریهای جدید.
- تمرکز: به حداکثر رساندن بهرهوری بودجه و منابع انسانی در آزمایشگاهها.
- ذینفعان: محققان و دانشمندان.
مدیریت فناوری (Management of Technology)
- هدف: مدیریت سبد (پورتفولیو) داراییهای تکنولوژیک سازمان.
- تمرکز: برقراری ارتباط میان مهندسان و مدیران برای تجاریسازی دانش.
- ذینفعان: شرکتهایی با سطح فناوری متوسط و بالا.
مدیریت تکنولوژیک (Technological Management)
- هدف: استفاده از فناوری برای ارتقای اثربخشی «تمام» فعالیتهای سازمان.
- تمرکز: فناوری به عنوان یک متغیر ورودی برای همه وظایف مدیریتی (حتی در شرکتهای بدون واحد R&D).
- ذینفعان: مدیران عالی در تمامی سطوح.
۳. نفوذ مدیریت تکنولوژیک در ارکان سازمان
دیدگاه فراگیر به ما میگوید که فناوری باید در تمام رگهای سازمان جریان یابد. بیایید تاثیر آن را در بخشهای مختلف بررسی کنیم:
الف) حسابداری و امور مالی
مدیریت تکنولوژیک به حسابداران کمک میکند تا «داراییهای نامشهود» و «سرمایههای فکری» را ارزشگذاری کنند. همچنین در امور مالی، بر روی ارزش سهام شرکتهای تکنولوژیمحور و سیاستهای سودآوری تأثیر مستقیم میگذارد.
ب) منابع انسانی و ساختار سازمانی
تکنولوژی باعث تغییر در مدلهای استخدامی میشود. چالش اصلی در اینجا:
- پیشبینی مهارتهای مورد نیاز آینده.
- افزایش انعطافپذیری شغلی.
- ایجاد فرهنگ سازمانی یادگیرنده.
ج) بازاریابی: از تقاضا تا عرضه
در بازاریابی سنتی، تمرکز بر «کشش بازار» (نیاز مشتری) است. اما در مدیریت تکنولوژیک، «فشار نوآوری» (عرضه تکنولوژی جدید) است که بازارهای جدید را خلق میکند.
۴. گونهشناسی و حوزههای عملکرد
مدیریت تکنولوژیک برخلاف مدیریت R&D که محدود به پروژههای داخلی است، کل چرخه حیات یک پدیده را پوشش میدهد:
- پیشبینی و شناسایی فناوری.
- اکتساب (خرید یا تولید).
- بهرهبرداری و انتشار در سازمان.
- خروج و از رده خارج کردن فناوریهای قدیمی.
نتیجهگیری: مدیران آینده، معماران تکنولوژی هستند
مدیریت تکنولوژیک دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت برای بقاست. این دانش به دنبال تخصیص صرف منابع نیست، بلکه هدف آن تسلط بر تغییرات است.
نکات کلیدی برای مدیران:
- حتی اگر واحد R&D ندارید، باید دیدگاه تکنولوژیک داشته باشید.
- آموزش مدیران باید دووجهی باشد: درک همزمان مسائل مدیریتی و توانمندیهای فنی.
- فناوری باید در تصمیمات استراتژیک و عملیاتی سازمان یکپارچه شود.
آیا سازمان شما آماده انتقال به دیدگاه فراگیر مدیریت تکنولوژیک است؟ اگر به دنبال تدوین نقشه راه تکنولوژی برای کسبوکار خود هستید، میتوانید از خدمات مشاوره مدیریت ما بهرهمند شوید.
از مدیریت R&D تا مدیریت تکنولوژیک؛ سفری به سوی دیدگاه فراگیر